Choroby przyzębia

Budowa przyzębia
Przyzębie jest zespołem struktur otaczającym ząb i stanowiącym jego aparat zawieszeniowy. W skład przyzębia wchodzą: dziąsło, ozębna, wyrostek zębodołowy oraz cement korzeniowy.
Dziąsło ściśle przylega do zębiny oraz wypełnia przestrzeń między przylegającymi zębami.  Ozębna wypełnia przestrzeń między cementem korzeniowym, a kością wyrostka zębodołowego, łącząc jednocześnie obie struktury. Ozębna utrzymuje ząb w zębodole  amortyzuje działanie sił mechanicznych w trakcie żucia a także pośredniczy przy odczuwaniu dotyku, ucisku i bólu. Cement zęba jest tkanką kostną pokrywająca korzeń zęba (zębinę korzeniową). Wraz z ozębną i włóknami kolagenowymi elastycznie umocowuje ząb w zębodole. Wyrostek zębodołowy to część kości szczęk, w której osadzone są zęby.

Podział i etiologia chorób przyzębia
Choroby przyzębia to
wszelkie, przewlekłe procesy patologiczne w rejonie przyzębia. Wśród nich wyróżnia się: zapalenie dziąseł (gingivitis) i zapalenie przyzębia (periodontitis). W wyniku zapalenia przyzębia dochodzi do rozchwiania i utraty zębów. Utrata zębów z powodu choroby przyzębia może być rozłożona w czasie, nawet na kilka lat.
Zapalenie przyzębia dotyczy zwykle osób dorosłych. Jest to proces, który rozwija się wolno i obejmuje dziąsło, ozębną, cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego. Proces niszczenia przyzębia postępuje skokowo. Krótkotrwałe okresy z gwałtownym pogłębieniem kieszonek i niszczeniem kości (związane z okresowym załamaniem równowagi między działaniem bakterii a systemem obronnym ustroju) przeplatają się z okresem stabilizacji.  W okresie „wybuchów" dominują objawy zapalenia dziąseł. W dłużej trwającym zapaleniu przyzębia występuje zmiana zabarwienia dziąsła, zawsze też następuje zmiana zarysu i położenia dziąsła brzeżnego w stosunku do korony zęba.

W chorobach przyzębia najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest nieodpowiednia higiena jamy ustnej, która jest bezpośrednią przyczyną zwiększenia ilości i składu płytki bakteryjnej, znajdującej się na powierzchni zębów. Płytka bakteryjna rozprzestrzenia się w głąb szczeliny dziąsłowej (przestrzeń między wolnym brzegiem dziąsła a ścianą zęba w okolicy jego szyjki, której dno stanowi przyczep nabłonkowy, a głębokość do 1 mm), dzięki niektórym bakteriom, które przezwyciężają mechanizmy obronne ustroju i są w stanie przeżyć w środowisku o mniejszej ilości tlenu, jaka występuje w szczelinie dziąsłowej.  W ten sposób powstaje poddziąsłowa płytka bakteryjna. Wiele bakterii związanych z chorobami przyzębia nie rozkłada cukrów, jak w przypadku próchnicy, tylko białka, co powoduje lekko alkaliczny odczyn w kieszonce. W takich warunkach wzmaga się rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów i ich aktywność enzymatyczna. Enzymy i toksyny bakterii uruchamiają mechanizmy obronne ustroju, a reakcje te i powstające w ich wyniku produkty mogą prowadzić do uszkodzenia okolicznych tkanek. Dochodzi też do łatwiejszej kolonizacji, czyli osadzania się na cemencie korzeniowym drobnoustrojów, przypuszczalnie chorobotwórczych dla przyzębia.

Do czynników, które są związane z chorobami przyzębia należą także: awitaminoza, stres, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, bruksizm, zaburzenia hormonalne, zaburzenia ogólnoustrojowe (np. cukrzyca), nieprawidłowa dieta, liczne nieprawidłowo wykonane wypełnienia i uzupełnienia protetyczne, zaburzenia wydzielania śliny. U pacjentów z chorobami przyzębia często stwierdza się zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego, które mogą być uwarunkowane genetycznie.

Choroby przyzębia mogą objawiać się krwawieniem z dziąseł, obrzękami i bólem dziąseł, obnażeniem korzeni, rozchwianiem zębów.Oprócz dziąsła, zmiany chorobowe zajmują kość i więzadła przyzębia. Kość ulega powolnemu zanikowi. Powstają często głębokie kieszonki przyzębne, w których zalegające resztki pokarmowe, bakterie, itp., powodują stan zapalny przyzębia, który doprowadza do obniżenia się dziąsła i odsłaniania korzeni zębów. Na brzegu dziąsła w okolicy niektórych zębów mogą powstać bolesne, nawracające ropnie. Zęby zaczynają się chwiać, tracą prawidłowe umocowanie w kości i mogą wypadać.  Proces chorobowy dziąsła i kości może także przebiegać bez przykrych objawów.  Dziąsło nie boli i nie krwawi, jest prawidłowo zabarwione. Jedynym niepokojącym objawem jest odsłanianie się korzeni zębów z powodu powolnego zaniku kości i dziąsła oraz bolesność szyjek zębowych. W tym przypadku obecne są już patologiczne kieszonki dziąsłowe (4-5 mm), powstające na skutek przesuwania się głębiej, wzdłuż korzenia, przyczepu łącznotkankowego położonego normalnie na dnie szczeliny dziąsłowej. Występuje też utrata kości wyrostka zębodołowego. Uszkodzenie kości jest ograniczone do zasięgu działania poddziąsłowej płytki bakteryjnej.

W tym miejscu, gdzie grubość tkanki kostnej jest mniejsza, dochodzi do poziomego zaniku kości, gdyż kość niszczona jest na całej grubości. Tam, gdzie kość jest grubsza, do zaniku dochodzi w części sąsiadującej ze złogami bakteryjnymi. Powstają zaniki pionowe, czyli kieszonki kostne.

Zapobieganie chorobom przyzębia
Największe znaczenie ma utrzymanie odpowiedniej higieny jamy ustnej. Kontrolę nad płytką nazębną utrzymuje się przez szczotkowanie zębów i używanie nici dentystycznych, a także przez stosowanie zabiegów profilaktycznych podczas wizyt u lekarza stomatologa.  Pasty do zębów i płyny do płukania jamy ustnej zawierają pewną ilość środków przeciwbakteryjnych, co sprawia, że hamują odkładanie się płytki nazębnej i zapobiegają zapaleniu dziąseł.  Znaczenie ma również taki tryb życia, który przyczynia się do wzmocnienia odporności organizmu, a więc odpowiednia dieta, ruch na świeżym powietrzu, niepalenie tytoniu i ograniczenie alkoholu. Przyzębie bardzo dynamicznie reaguje na różne wpływy ogólnoustrojowe.