Przebarwienia zębów

Dieta i styl życia współczesnego człowieka (m.in. częste picie kawy, herbaty, palenie tytoniu, pokarmy nie wymagające intensywnego żucia) powoduje powstawanie na zębach zewnątrzpochodnych przebarwień. Higiena jamy ustnej wielu pacjentów gabinetów stomatologicznych pozostawia wiele do życzenia. Z drugiej strony, niektóre powszechnie stosowane preparaty przeciwbakteryjne, na przykład płyny do płukania jamy ustnej na bazie chlorheksydyny, mogą prowadzić do przebarwiania zębów. Efektem tego jest obecność na zębach płytki bakteryjnej, resztek pokarmowych, kamienia nazębnego i nieestetycznych osadów. Zaniedbania w higienie prowadzą do braku możliwości usunięcia wszystkich złogów nazębnych za pomocą domowych środków higieny jamy ustnej. Z kolei pozostawienie nieoczyszczonych zębów może skutkować wieloma problemami: powstawaniem nowych ubytków próchnicowych, trudnościami w wykrywaniu już powstałych ubytków próchnicowych, trudnościami w ocenie szczelności wypełnień i uzupełnień protetycznych, zmniejszeniem skuteczności leczenia zachowawczego (nieszczelność nowych wypełnień związana z krwawieniem dziąseł oraz większą ilością wysięku ze szczelin/kieszonek dziąsłowych), niewłaściwym doborem koloru wypełnień i uzupełnień protetycznych, rozwojem chorób przyzębia, nieprzyjemnym zapachem z ust, itp.

 

Fot. 1 Kamień nazębny na powierzchniach językowych siekaczy dolnych.
 Fot. 2 Płytka bakteryjna na powierzchniach wargowych siekaczy dolnych, nagromadzona w wyniku niedostatecznej higieny jamy ustnej.

 

Należy zwrócić też uwagę na to, że znacznie bardziej komfortowa jest praca w czystej jamie ustnej. Pozostawione złogi nazębne oznaczają ponadto większą liczbę patogennych drobnoustrojów, a co za tym idzie, większe ryzyko zakażenia krzyżowego w gabinecie. U niektórych pacjentów, obciążonych chorobami ogólnoustrojowymi, te drobnoustroje mogą w znaczącym stopniu wpływać na ich stan zdrowia.
Profesjonalne zabiegi higieniczne zwykle nie są trudne do wykonania, wymagają jednak dokładności i poświęcenia odpowiedniej ilości czasu. Mogą być przeprowadzone zarówno przez lekarza dentystę, jak i higienistkę stomatologiczną. Do zabiegów tych należą: skaling ręczny i ultradźwiękowy, piaskowanie, czyszczenie i polerowanie.

 

 Fot. 3 Kamień nazębny na powierzchniach językowych zębów żuchwy.
Fot. 4 Zęby po zastosowaniu skalingu ultradźwiękowego, czyszczeniu i polerowaniu.

 

Nie każdy pacjent wymaga zastosowania wszystkich powyższych procedur. W wielu przypadkach wystarcza samo czyszczenie i polerowanie z użyciem pasty profilaktycznej. Należy jednak pamiętać o tym, że skaling i piaskowanie pozostawiają nierówną powierzchnię zębów, która może sprzyjać akumulacji płytki nazębnej. Te dwie procedury bezwzględnie należy zakończyć polerowaniem.

 

Fot. 5 Typowe umiejscowienie złogów na powierzchni językowej zębów żuchwy.
Fot. 6 Osad na zębach wymagający profesjonalnego oczyszczenia i polerowania.

 

W ofercie produktów do profesjonalnego oczyszczania zębów można  znaleźć zarówno profesjonalne pasty do czyszczenia i polerowania, jak również różnego rodzaju gumki i szczoteczki zakładane na kątnicę stomatologiczną lub kątnicę profilaktyczną. Najciekawszą pastą w ofercie różnych firm jest Cleanic, produkowana przez firmę Kerr. W odróżnieniu od tradycyjnych, profesjonalnych past stomatologicznych, preparat Cleanic zamiast pumeksu zawiera perlit. Perlit, czyli szkliwo wulkaniczne, stosowany jest w formie płaskich kryształów. Początkowo ma właściwości abrazyjne, co umożliwia oczyszczenie powierzchni. Po kilku sekundach użytkowania, pod wpływem nacisku, cząsteczki perlitu pękają, a ich brzegi stają się bardziej zaokrąglone. Pasta z czyszczącej staje się pastą polerującą. Dzięki temu nie ma potrzeby stosowania najpierw jednego preparatu do usunięcia intensywnych osadów, a później innego do wypolerowania powierzchni zębów. Szybka zmiana parametrów pasty Cleanic zmniejsza ryzyko nadmiernego starcia twardych tkanek zęba. Nie mniej ważna jest zawartość fluoru, który ma działanie przeciwpróchnicowe.

 

     
 Fot. 7 Opakowania z pastą Cleanic, przeznaczoną do  profesjonalnego oczyszczania zębów.
 Fot. 8 Obraz mikroskopowy cząstki perlitu przed rozpoczęciem zabiegu.
 Fot. 9 Obraz mikroskopowy cząstek perlitu po kilku sekundach stosowania pasty.

 

Profesjonalną pastę profilaktyczną stosuje się wykorzystując różnego rodzaju narzędzia obrotowe, np. gumki lub szczoteczki profilaktyczne. Najwygodniejsze w użyciu są gumki w kształcie kielicha, np. gumki Hawe Prophy Cup. Zaletą takiego kształtu jest to, że pasta znajdująca się we wnętrzu „kielicha” jest stopniowo uwalniana w trakcie czyszczenia zębów. Właściwości czyszczące zwiększają dodatkowo umiejscowione wewnętrznie blaszki. Elastyczność gumki pozwala na dostosowanie się do kształtu zębów i dotarcie do większości ich powierzchni. W trudniej dostępnych miejscach można zastosować gumkę w kształcie płomyka. Ciekawszym rozwiązaniem są jednak gumki Pro-Cup. Na powierzchni zewnętrznej mają ułożone spiralnie blaszki oraz stosunkowo szeroki kołnierz przy nasadzie gumki. Taki kształt znacząco zmniejsza rozpryskiwanie pasty, która w trakcie czyszczenia zębów jest przesuwana w stronę polerowanej powierzchni. Jednocześnie zmniejsza to ryzyko przegrzewania zębów na skutek tarcia samej gumki o ich powierzchnię.

 

Fot. 10 Polerowanie zębów pastą Cleanic o smaku zielonego jabłka, z zastosowaniem szczotki ProBrush.
Fot. 11 Polerowanie zębów od strony językowej przy pomocy gumki Pro-Cup i pasty Cleanic o smaku miętowym.

 

Ciekawym pomysłem jest połączenie w jednym produkcie pasty profilaktycznej  z gumką profilaktyczną. Przykładem tego są gumki Pasteless Prophy, które mają różne kształty i w swoim składzie zawierają środki ścierne oraz fluor. Przy ich użyciu nie ma potrzeby stosowania pasty profilaktycznej. Pozwala to na całkowite wyeliminowanie zjawiska rozpryskiwania, a zatem ułatwia późniejsze czyszczenie narzędzi i sprzętu stomatologicznego. Właściwości abrazyjne gumek Pasteless Prophy są wystarczające do usunięcia większości osadów z zębów i wypolerowania ich powierzchni. Dobrym zastosowaniem tych gumek wydaje się przygotowanie zębów do leczenia próchnicy. Po oczyszczeniu powierzchni nie ma potrzeby intensywnego spłukiwania. Ponadto to rozwiązanie eliminuje ryzyko postawienia w okolicach ubytku resztek pasty, które mogą negatywnie wpłynąć na jakość wypełnienia.

 

 Fot. 12. Gumki Pasteless Prophy w różnych kształtach.
   Fot. 13 Profesjonalne oczyszczanie zębów gumką Pasteless Prophy, bez użycia pasty profilaktycznej.

 

GSFMimo szerokiego asortymentu różnego rodzaju gumek i szczoteczek do polerowania, wciąż pozostaje kwestia oczyszczenia powierzchni stycznych. Powierzchnie te są szczególnie często pomijane przez pacjentów podczas codziennych zabiegów higienicznych. Z tego względu tam właśnie zwykle najszybciej dochodzi do rozwoju próchnicy i chorób przyzębia. Z drugiej strony z tych powierzchni szczególnie trudno jest usunąć osad i nie zawsze udaje się do nich dotrzeć za pomocą wcześniej opisanych metod. Dobrym, ale kosztownym rozwiązaniem jest zastosowanie kątnicy typu Eva, w której ruchy obrotowe zamieniono na ruchy posuwisto-zwrotne. Przy pomocy tej kątnicy i specjalnych końcówek oraz pasty profilaktycznej możemy dokładnie oczyścić i wypolerować powierzchnie styczne. W przypadku braku takiego urządzenia, możemy zastosować celuloidowe paski ścierne. Do tego celu nadają się Hawe Finishing and Polishing Strips, najlepiej o ścierności Fine/Extra-fine (z drobnym ziarnem). Ich zaletą jest zastosowanie na jednym pasku środków ściernych o dwóch gradacjach. Pomiędzy nimi znajduje się krótki fragment pozbawiony nasypu, który umożliwia zachowanie punktu stycznego pomiędzy zębami. Nie bez znaczenia są też dwie dostępne szerokości. Właściwości abrazyjne i polerujące tych pasków są wystarczające w większości przypadków i przy odpowiednim stosowaniu nie powinny spowodować uszkodzenia powierzchni zębów.

 

 
  Fot. 14 Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych przy użyciu paska Hawe Finishing and Polishing Strips ścierności Fine/Extra-fine.

 

Czyszczenie i polerowanie zębów powinno być jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów w stomatologii. Mogłoby się wydawać, że od wielu lat nie wprowadzono szczególnie wielu udoskonaleń preparatów i narzędzi do profesjonalnego polerowania zębów. Możemy jednak znaleźć produkty ułatwiające te zabiegi. Nowatorska formuła pasty Cleanic daje jej unikalne właściwości, z pasty pierwotnie abrazyjnej staje się pasta polerującą. Krótki czas zmiany tych parametrów zabezpiecza powierzchnie zębów przed nadmiernym starciem. Sporym problemem w czasie polerowania zębów z wykorzystaniem pasty profilaktycznej jest rozpryskiwanie. To niekorzystne zjawisko można zmniejszyć stosując gumki Pro-Cup lub całkowicie wyeliminować dzięki gumkom Pasteless Prophy.*

 

Fot. 15 Efekt zabiegu profesjonalnego oczyszczania i polerowania: jasne, czyste zęby, całkowicie pozbawione osadów i przebarwień.


*W artykule wykorzystano fragmenty artykułu dr n. med. Ewy Grabowskiej, pt. Nowoczesne i wygodne oczyszczanie zębów z produktami do profilaktyki Kerr, Kerr News, 2009. W zakładce wykorzystano zdjęcia dr n. med. Ewy Grabowskiej, prof. Stefana Zimmera i dr. Fabia Cossimi'ego (fot. 2), lek. dent Moniki Dzieciątkowskiej (fot. 3 i 4) oraz zdjęcia ze zbiorów firmy Kerr (fot. 1, 7-9, 12-13)